Alles over

Het project

Het onderzoek
De financiële geschiedenis van Nederland gaat niet alleen over banken en verzekeraars, maar ook over hoe huishoudens en ondernemingen in het dagelijkse leven omgaan met geld. De Universiteit Utrecht speurt daarom naar huishoudboekjes, bedrijfskasboeken en spaarbankboekjes om de financiële geschiedenis van Nederland in kaart te brengen.
Een samenwerking tussen
Interview

‘Het is een speurtocht, het is zelfs schatgraven’

‘Het Kasboekje-project is geboren uit nieuwsgierigheid’, vertelt Oscar Gelderblom, hoogleraar Financiële Geschiedenis aan de Universiteit Utrecht. ‘Nieuwsgierigheid naar bronnen die mensen op zolder hebben liggen én nieuwsgierigheid naar de geldzaken van Nederlanders vóórdat ze afhankelijk werden van de financiële sector.’
In de werkkamer op de universiteit vertelt Gelderblom over het ontstaan van het onderzoeksproject, over de bijzondere archiefstukken die ze opgestuurd hebben gekregen en over de samenwerking met de NTR. Hij pakt een net gebrachte archiefdoos met oude stukken. ‘Dit is prachtig, hier worden we heel blij van’, zegt Gelderblom terwijl hij enkele kasboekjes uit de doos pakt. ‘Dit is zestig jaar aan kasboekjes, opgeschreven door één man. Het eerste kasboekje is van 1944, en de serie loopt door tot 2001. Hij heeft precies bijgehouden wat hij uitgeeft, binnenkrijgt en spaart.’
Lees verder Lees minder
Door Syrinx Fakkeldij
Webredacteur
Mede mogelijk gemaakt door
Het onderzoeksproject Kasboekje van Nederland van de Universiteit Utrecht is mede mogelijk gemaakt door:

DoorGeven-actie van het Utrechts Universiteitsfonds, Het Utrechts Archief, Huygens ING, Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG), K.F. Hein Fonds, Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO), Public Engagement Fund van de Universiteit Utrecht, Stichting Professor van Winter Fonds, Stichting Unger - van Brero Fonds, Universiteitsbibliotheek Bijzonder Collecties, UU Centre for the Humanities, UU departement Geschiedenis en Kunstgeschiedenis.
Over ons

Organisatie

Universiteit Utrecht en NTR slaan de handen ineen
De Universiteit Utrecht en de publieke omroep NTR onderzoeken samen de financiële geschiedenis van Nederland. Utrechtse historici zoeken kasboekjes, persoonlijke financiële documenten en verhalen voor hun onderzoek en de televisiemakers brengen de persoonlijke verhalen in beeld met de televisieserie Kasboekje van Nederland, vanaf 28 maart op televisie.
Camerateam van NTR
Onderzoeker met archiefstuk
Financiële onderzoeksgroep Universiteit Utrecht
Oscar Gelderblom
Hoogleraar Financiële geschiedenis
‘Niets is leuker dan puzzelen met oude documenten. Het duurt soms even voordat je de kasboekjes helemaal begrijpt, maar dan gaat er een wereld voor je open.’
Joost Jonker
Hoogleraar Bedrijfsgeschiedenis
'De èchte historische sensatie: met dit soort documenten komt het verleden ineens heel dichtbij. Fantastisch! Zo kun je op de voet volgen hoe iemand uitgaven bijhield.'
Mayte Beekman
Student-assistent
'Ik vind het prachtig om te zien hoe waardevol de kasboekjes kunnen zijn. Niet alleen voor ons als onderzoekers, maar ook voor de mensen die deze bijzondere historische bronnen met ons delen. Je ziet hen opleven wanneer ze hun verhaal vertellen.'
Richard Bil
Stagiair
'Kasboekjes geven, met wat erin staat en hoe ze zijn geschreven, een mooie inkijk in vroegere levens. Het is voor mij een bijzondere ervaring om door die verborgen levens te mogen bladeren.'
Christiaan van Bochove
Universitair docent De geschiedenis van krediet in Nederland
'Schuldbekentenissen zijn de sleutel tot de financiële levens van mensen uit het verleden. En door het bestuderen van al die oude schuldbekentenissen ben ik meer gaan begrijpen van het financiële leven van vroeger.’
Paul Brusse
Senior onderzoeker Het beleggingsgedrag van Nederlands bestuurlijke elite
'Bronnen die mij dicht bij de mensen uit het verleden brengen, vind ik het meest interessant. Kasboekjes zijn zulke bronnen.'
Corinne Boter
Postdoc Het Nederlandse huishouden in de twintigste eeuw
'Historische bronnen zijn wonderlijke dingen. Ze houden zich muisstil, maar tegelijkertijd bruisen ze van de stemmen uit het verleden die gehoord willen worden.'
Piet van Cruyningen
Senior onderzoeker Het investeringsgedrag van Nederlandse grootgrondbezitters
'Kasboekjes bieden mij een unieke mogelijkheid om meer te weten te komen over het leven van gewone mensen in het verleden.'
Amaury de Vicq
Promovendus De ontwikkeling van bankwezen in Nederland
'Het werk dat wij verrichten en de bronnen die wij hiervoor gebruiken laat ons toe om inzicht te krijgen in deze boeiende materie en leert ons hoe dit door de tijd heen evolueerde. Zo leren wij niet alleen over anderen, maar bovenal ook veel over onszelf.'
Syrinx Fakkeldij
Webredacteur/beeldresearcher
'Als webredacteur en beeldresearcher krijg ik te maken met de mooiste verhalen. Niet alleen de cijfers in kasboekjes, maar ook archiefbeelden schetsen een rijkgeschakeerd beeld van financieel Nederland.'
Ewout Hasken
Student-assistent
'Dit project ontsluit de geschiedenis die bij mensen thuis op zolder ligt. Die bronnen zie je zelden in een archief en geven een prachtige inkijk in de alledaagse geschiedenis van Nederlanders.'
Simon Lelieveldt
Onderzoeker Financieel Erfgoed De modernisering van het betalingsverkeer in de twintigste eeuw
‘Achter elke post in een kasboekje schuilt wel een verhaal. Dit project wekt die verhalen tot leven en plaatst ze in de geschiedenis. Een prachtig initiatief, waar ik graag mijn steentje aan bijdraag’
Bas Machielsen
Promovendus Het investeringsgedrag van Nederlandse politieke elite tussen 1870 en 1940
'Kasboekjes zijn de sleutel tot het begrijpen van financieel gedrag. Ze kunnen gevestigde theorieën bevestigen of ontkrachten, maar ook een inspiratie zijn voor nieuwe ideeën.'
Rex Panneman
Stagiair
'Het Kasboekje van Nederland is mijn eerste kennismaking met professioneel historisch onderzoek. Voor een historicus in spe is het erg leerzaam om de kasboekjes door te spitten en te archiveren. De collectie zit bovendien vol verrassingen. En naast het archiefwerk verdiep ik mij in het onderwerp ‘schuld en krediet’.
Ruben Peeters
Promovendus De Nederlandse middenstand tussen 1850 en 1950
'Geld en bestedingen zijn vaak nog taboeonderwerpen, maar dat maakt ze net zo interessant! Het geeft je inzicht in hoe mensen hun leven leiden.'
Lennaert Rooijakkers
Historicus en vrijwilliger
'Als journalist en historicus voel ik me bij Kasboekje van Nederland erg op mijn plek. Het meest fascinerende vind ik de talloze mooie verhalen die komen bovendrijven bij het doorspitten van de ingezonden kasboeken.'
Margreet de Nie-Sarink
Historicus en vrijwilliger
‘Kasboekjes brengen het Nederland van de twintigste eeuw weer tot leven. Wat is dat snel geschiedenis geworden!’
Ruben Schalk
De geschiedenis van werken en leren
'Op het oog "droge" financiële documenten vertellen historici verhalen die anders verborgen blijven. Via kasboeken weten we nu bijvoorbeeld dat de VOC helemaal niet zo’n succes was als vaak wordt gedacht.'
Josje Schnitzeler
Promovenda Weeskamers in de Republiek
‘Als ik aan het einde van een dag in het archief een tafel vol met zand heb liggen, dan heb ik een goede dag gehad. Dan heb ik stukken gezien die sinds inkt droogde (met zand) niet meer aangeraakt waren.’
Margriet Stigter
Historicus en vrijwilliger
'Voor het kasboekje project maak ik als vrijwilliger vooral scans van binnengekomen kasboekjes en documenten. Als historica biedt het project mij een unieke kans om nieuwe vaardigheden op te doen, met heel bijzonder bronnenmateriaal voor een groot historisch project te werken en mijn kennis te verdiepen op het gebied van economische geschiedenis.'
Lourens Schuijtemaker
Stagiair
'Het is altijd een pracht om te zien hoe boeren boerden, maar met kasboekjes kunnen we zien hoe goed boeren boerden.'
Dorine Smit-Maarschalkerweerd
Onderzoeksassistent
‘Het is prachtig om te zien hoe een kasboek, dat 400 jaar geleden bijgehouden werd, eerst onleesbaar en onsamenhangend lijkt maar na onderzoek een mooi inzicht kan geven in het leven van de schrijver.‘
Carl Splinter
Historicus en vrijwilliger
'Met dit project kan ik mij verder verdiepen in het financiële wel en wee van Nederlandse gezinnen in tijden die voor een belangrijk deel ook de mijne waren.'
Marcus van Toor
Stagiair
'Tijdens mijn stage voor het project Kasboekje van Nederland, duik ik in een bijzonder financiële wereld waarin het niet gaat om grafieken en percentages, maar om concrete en persoonlijke verhalen.'
Marcia van Woensel
Projectcoördinator UU/NTR
'Bijzonder om te zien wat mensen allemaal met ons willen delen, zowel voor de serie als voor het onderzoek. Dat maakt dat geschiedenis echt tot leven komt en, nog mooier: zo helpt men de wetenschap weer een stapje verder.'
NTR redactie Kasboekje van Nederland
Rob Bruins Slot
Researcher
'Voor mij betekent het Kasboekje de kans om mensen meer bewust te maken van de machinaties achter de financiën in hun leven. Wat zijn die en welke actie kunnen ze zelf nemen?'
Dorine Dielemans
Producer
'Tijdens de productie van dit programma ging de financiële wereld opnieuw voor me open, een wereld die voor velen van ons ooit begon met een eenvoudig eerste spaarpotje...'
Syrinx Fakkeldij
Beeldresearcher
'Niet alleen de verhalen achter kasboekjes, ook archiefbeelden schetsen een rijkgeschakeerd beeld van financieel Nederland.'
Remco Groen
Regisseur
'Het werken aan Kasboekje van Nederland was voor mij een feest der herkenning met af en toe een lastige confrontatie met m'n eigen financiële tekortkomingen. Chapeau voor het geweldige team, waarmee we dit hebben mogen maken.'
Denise van Laar
Researcher en regisseur
'Met de kasboekjes als aanleiding, ontrolt zich een heel leven waardoor, naast ons financiële verleden, ook onze sociale geschiedenis wordt blootgelegd. Verhalen vaak van een ontroerende schoonheid.'
Yfke Nijland
Eindredacteur
'Ik vind het gemak waarmee mensen vertellen over hun financiële geschiedenis heel verrassend. Deze openhartigheid is voor het TV-programma en voor de geschiedschrijving heel bijzonder en belangrijk!'
Eric Smit
Presentator
'Ik kwam in de serie mensen tegen die heel nauwgezet alles bijhielden wat er binnenkwam en wat eruit ging. Dat heb ik nooit gedaan, maar wel gedacht: he, dat is best een goed idee.’
Christine Werner
Productieassistent
'Ik vertelde mijn oma laatst overKasboekje van Nederland. Vervolgens liet ze me haar oude geldkistje zien en hebben we uren gekletst over vroeger en nu. Kasboekje van Nederland verbindt jong en oud.'